یلدا یا شب چله؟

28 آذر 1397

                                                     


یلدا واژه ای سریانی است به معنی تولد. ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه روز اول دی را روز خور می­نامد و درباره آن چنین می گوید: دی ماه که آن را خورماه نیز می گویند و نخستین روز پس از این شب را به خرم‌ روز تعبیر می کنند. یعنی روزی که نور از حد نقصان به حد زیادت خارج می­شود و قدرت آدمیان رو به افزونی می­نهد و پریان به فنا می افتند. در بسیاری از منابع و در میان بومی های برخی نقاط از واژه یلدا استفاده نمی شود و بیشتر عبارت شب چله به گوش می خورد. به عنوان مثال در ادبیات خراسان واژه یلدا به چشم نمی خورد و در اسناد شفاهی و مکتوب تمام دوره های تاریخی از عبارت شب چله یا چله نشینی استفاده شده است. مردم به این مراسم، شب چراغانی یا شب چراغ نیز می‌گفتند چرا که هر میهمانی برای رفتن به شب نشینی، چراغی را همراه خود می‌برد و فراوانی چراغ‌ها باعث شد تا عبارت چهل چراغ که نشانه زیاد بودن چراغ است به کار برده شود. چله مخفف کلمه چهله و نشان دهنده گذشت یک دوره است. در ادبیات عامه دوچله در ابتدای تابستان و در آغاز زمستان وجود دارد و در هر یک از این فصول یک چله کوچک و یک چله بزرگ در نظر گرفته می شود. چله های زمستان عبارتند از:

 

چله بزرگ

چهل روز اول زمستان یعنی اول دی ماه تا ده بهمن را چله بزرگ می نامند ، مقصود از چله زمستان همان چله بزرگ است که به سرما و شدت آن اشاره دارد.

 

چله کوچک

چله کوچک بیست روز به طول می انجامد و در ایران مرکزی از دهم بهمن تا آخر بهمن طول می کشد؛ اما در قسمت های دیگر از هفدهم بهمن تا پنجم اسفند برای آن در نظر گرفته می شود.